SHQIP

Kush janë Retrovizorja?

Retrovizorja eshte nje ‘grup i ri’ nga Prishtina. Ideja e krijimit te ketij grupi erdhi ne vitin 2002 kur ne vendosëm ti perkujtojmë pervojat e mira muzikore që i kemi pas së bashku qysh nga viti 1994.

Për momentin, Retrovizorja është një ekipë mjaft e vogël dhe përbëhet prej Kreshnik Hotit (Zuzakut) dhe Bashkim Salihut. Rishtazi, Elina Duni nga Zvicra, iu bashkangjit ekipit tonë të vogël në albumin e fundit. Kontributi i saj mund të vërehet shumë lehtë. Bashkimi momentalisht është në Prishtinë, Kreshniku është përkohësisht në Australi në studime ndërsa ELina studion jazz-in në Zvicër. Prandaj, për momentin jemi koxha të shpërndarë nëpër botë…

Pse e keni emërtu albumin tuaj të fundi “Lakuriq" ?

Ideja prapa emrit të albumit lakuriq nuk është pornografike. Me këtë emër ne kemi dashur të shprehim sinqeritetin tonë të zhveshur lakuriq gjatë krijimit të këtij albumi.

Në këtë album këndon një vajzë nga Tirana, Elina Duni. Pse keni vendorë të për zë femre në këtë album dhe a do të thotë kjo se në të ardhmën ju gjithashtu to të keni vocalist femër?

Ne spontanisht kemi kontaktu Elinën derisa ishim në inqizimin e pjesës instrumentale të ‘lakuriqit’. Fatmirësisht, ajo e pranoi ftesën tonë dhe u bashkangjit. Ideja ishte që ta gjejmë një zë senzitiv që do t’a reflektonte muzikën tonë në një mënyrë të tillë që pjesët instrumentale të këngeve të përcillen sinergjikisht me një zë të ëmbël. Në albumin tonë të parë kemi pas një zë mashkulli i cili përveq tjerash edhe ka këndu, ai ishte Dritro Nikqi nga grupi Por-no, i cili ishte edhe pjesë e grupit Retrovizorja në albumin e parë ‘Polaroid’. Megjithatë, nuk jemi të limituar për ka aspekti i zërave në pikpamjen femër apo mashkull pasiqë në rend të parë kemi sinergjizmin dhe harmoninë mes zërit dhe tingujve. Shembull i mirë për këtë është kënga ‘Laroshe’ në ‘Lakuriq’ në të cilën ne e futëm një zë mashkulli vetëm për shkak se menduam se ashtu tingllonte më mirë për ne.
Elina tash, është pjesë e ekipit, ne prap do t’bashkpunojmë, por kjo do të varet prej orareve tona, përkatësisht përputhjes së orareve pasiqë për momentin jemi të shpërndarë nëpër botë..

Si funksionon bendi kur dihet se Kreshniku është në Australi, Bashkimi në Prishtinë dhe Elina në Zvicër?

Shumë vështirë. Gjëja e mirë është se ne punojmë në muzikën tonë gjatë gjithë kohës kur jemi larg prej njëri tjetrit. Gjëja e keqe është se për momentin për shkak të kësaj largësie nuk jemi në gjendje të performojmë ‘live’ për ndëgjuesit tonë. Por përsëri, e mira e krejt kësaj është se nostalgjia e cila na rrethon neve gjatë kohës kur nuk jemi së bashku, nuk mund të evitohet pa u reflektu në muzikën tonë. Me siguri, kjo largësi edhe kontribon që muzika jonë të jetë ashtu si është: për dikë nostalgjike, për dikë melankolike e për dikë agresive. Këto nuanca në muzikën tonë pasqyrojnë ndjenja, disa prej të cilave burojnë nga kjo distancë e jona

Elektronika është më pak prezente në albumin e dytë në krahasim me të parin. A do të thotë kjo se jeni munduar të ju ktheheni rock-instrumenteve konvencionale (gitarës, timpaneve)?

Dallimi është se në ‘Lakuriq’ ne i kemi vendosë tingujt elektronik në një model dhe radhitje tjetër e që për dikë ndoshta duket si radhitje “jo-konvencionale”. Në albumin e dytë tinguj elektronik në shumicën e rasteve luajnë rol mbështetës e jo udhëheqës. Bile, në disa raste është e vështirë edhe të vërehen në këngë, por mundemi me garantu që albumi i dytë përmbanë më shumë elektronikë se i pari. Në fakt, kjo është mjaft subjektive dhe varet drejtëpërdrejt nga ajo se si njerëzit e kuptojnë konceptin e elektronikës në muzikë. Kësaj here bassi gjatë gjithë albumit ka më shumë ‘groove’ si dhe llojllojshmëria e gitareve është më e madhe prandaj është e natyrshme se tingujt elektronik e kanë më vështirë të dalin në planin e parë. Megjithatë, ne nuk e bëmë këtë me tendenca ‘konvencionale’ të rock-instrumenteve. Kjo thjesht ishte një evolucion i muzikës tonë e cila kësaj here kishte për qëllim që ta bënë elektronikën të tingllojë sa më natyrale dhe të inkorporuar me pjesën tjetër instrumentale.

Çka ka marrë Retrovizorja prej Prishtinës dhe çka i ka dhënë asaj?

Ne kemi marrë shumë prej Prishtinës, por është vështirë të themi se çka saktësisht i kemi dhënë asaj, përveq shprehjeve tona të sinqerta muzikore të cilat shpesh bashkëdyzohen me jetën në Prishtinë.
Ne jëmi rritë në Prishtinë, kshtuqë disa prej kujtimeve tona më të mira dhe më të kqija, e që janë të lidhura më qytetin e Prishtinës, është e pamundur të mos shprehen në muzikën tonë. Prandaj, jo rrallë, ne inspirohemi nga Prishtina. Elina gjithashtu ka kaluar fëmijrëinë e saj në Tiranë prandaj muzika jonë në albumin ‘Lakuriq’ ka edhe reflektime Tironse.
Temperaturat prej -15 C gjatë inqizimit të albumit ishin gjithashtu inspirim për neve. Por parasëgjithash, mënyra e jetës në Prishtinë, kultura dhe qielli i Prishtinës me re laramane na e forcojnë ndjenjën e vetëbesimit. Këtë ndjenjë e ka secili që shkon në Prishtinë dhe e don këtë qytet.

Në kopertinat e albumit të parë dhe të dytë ka foto nga kampet e refugjatëve në MAqedoni gjatë luftës në KOsovë. Çka do të thotë kjo?

Ato janë vetëm disa prej imazheve të ngulfatuna ne kokat tona. Thjesht nuk mundesh me i harru. Është gjithashtu interesante se si i kujton ato imazhe të vuajtjes njerëzore gjithmonë kur diqka e mire duhet të ndodhë – siq është inqizimi i albumit për shembull. Ndoshta të gjithëve duhet të ju kujtohen ato imazhe para se të krijojnë diqka të mirë. Ky është realitet i joni në shumë raste – njerëz të privuar nga shumë gjëra të bukura të cilat përndryshe i meritojmë. Në vend të shijimit të këtyre ndjenjave elementare ne ende jemi te mbyllun si në një kamp, pa pasur mundësi ti shijojmë ose ndiejmë. Megjithatë lulet ma të veqanta dalin edhe prej therrave. Muzika e mirë ka egzistu gjithmonë këtu…edhepse e izoluar nga pjesa tjetër e botës dhe ndoshta teknikisht e pafinalizuar sa duhet për lancim më të gjërë.

Kur do të ju shohim ‘live’?

Kjo varet prej krejt neve. Shpresojmë se kjo do të ndodhe së shpejti, menjëherë pasiqë të jemi bashkë n’Prishtinë në mënyrë që të mund të paraqitemi komplet para ndëgjuesve tonë.
   

ENGLISH

Who are Retrovizorja?
Retrovizorja is a fairly new band coming from Prishtina. The idea last year was to get together to make a new band and recall good musical experiences we had together since 1994. Retrovizorja means going forwards while looking backwards and remembering our past. Currently Retrovizorja is quite a small team consisting of Kreshnik Zuzaku (Hoti) and Bashkim Salihu. Recently, Elina Duni, from Switzerland, joined our little team and her contribution to our music can be easily noticed. Bashkim is in Prishtina now, Kreshnik is currently studying in Australia while Elina studies jazz in Switzerland. Hence, we're pretty spread out.

Why did you call your last album "Lakuriq" (Naked)?

The name "Lakuriq" means "Naked". The idea is not pornographic. With this name we wanted to express our naked sincerity towards the whole process of creating this album. Naked in terms of sincereness.

In this album sings a girl from Tirana, Elina Duni. Why did you decide to use a female voice in this album and does this mean that also in the future you are going to have a female vocalist?

We spontaneously contacted Elina while we were recording the instrumental part of the album. Luckily for us, she accepted our invitation. The idea was to find a sensible voice that would reflect our music in a way that the instrumental parts of the songs are truly transmitted synergistically with a soft sensible voice. In our first album we had a male voice but this time we decided to give it a go with a female voice. However, we're not limited in this regard because we constantly look after that synergism between the music and voices. A good example of this is the song "laroshe" in our second album where we actually introduced a male voice only because we all thought it would sound better like that. Elina is part of the team and therefore when her timetable is compatible with ours we'll surely cooperate together again. We're definitely not planing to find another female voice since Elina meets and exceeds our criteria. Even more, she has been perfectly incorporated into our small team. We had an unforgettable time together in the studio working as a team and I think we were lucky to meet her...

How does the band function when Kreshnik is living in Australia, Bashkim in Prishtina, and Elina in Switzerland.

Pretty hard actually. The good thing is that we work on our music all the time that we're away from each other. The bad thing is that we're not capable of playing live. But again, the good thing is that all that nostalgia that surrounds us during our 'non-contact months' cant just fade out without being expressed in our music. Being away from each other and from our country probably contributes to our music being like it is.

Electronic is less present in the second album than in the first one. Does this mean that you attempt to go back to more "conventional" rock instruments (rock guitars, drums)?

The difference in "Lakuriq" is that we allocated electronic sounds in a different pattern which is pretty non-conventional to some maybe. In our second album electronic sounds in most cases play a supportive rather than leading role and in some instances it's hard to distinguish them, but I can ensure you that there is a lot more electronics in our second album. Actually this is pretty subjective and it depends on how one understands the concept of electronics in the music. This time, the bass throughout the album is groovier and there are a more variety of guitars that of course means it was pretty hard for electronics to come out into the first plan. However, this was not due to our "conventional" intentions. It was just an evolution of our music and this time our objective was to make electronics sound more natural and fully incorporated with the rest of the instruments.

What did "Retrovizorja" take from Prishtina and what did you give to her?

We took a lot from Prishtina but it's hard to say what we actually give, except for a sincere expression of feelings in our music, which often interferes with the life in Prishtina and the city itself.
We grew up in Prishtina so some of the best and worst memories that are inevitable for reflection into our music are related to this city. Elina spent her childhood in Tirana and therefore our music also has reflections from Tirana.

The -15 C temperatures during the recording time were surely an inspiration for us too. But what is most important, Prishtina's lifestyle, culture and her weird coloured cloudy skies strengthened our feeling of self-confidence, which everyone who goes there and loves the city has.

In the back of the covers of the first and the second album there are photos of the refuge camps in Macedonia during the war in Kosovo. What does this mean?

Those are some of the images locked up into our heads. One just can't get rid of them. Its interesting how you remember those horrible images of human suffering always when something good is about to happen - like making an album for example. That's the reality of the whole Balkans in lots of instances - people deprived from a lot of things that they would otherwise disserve to have and instead they sit inside this big Sanatorium camp watching good things outside without being able to feel them nor touch them. Good stuff grows out of the thorns too though. Good music was always here... although isolated from the rest of the world and technically not fit enough for a broader launch.

When are we going to see you live?

It depends on all of us three. We're all craving for that so lets just hope that playing live will be a reality very soon, like it used to be.